Bezoekers bekijken samen met Elly de videobeelden die Koos Overdevest maakte tijdens haar laatste twee bezoeken aan de Moermanboerderij; de enige keren dat iemand met haar mee mocht. (Foto: Britt Planken)
Bezoekers bekijken samen met Elly de videobeelden die Koos Overdevest maakte tijdens haar laatste twee bezoeken aan de Moermanboerderij; de enige keren dat iemand met haar mee mocht. (Foto: Britt Planken) (Foto: )

In het huis van dokter Moerman

Kunstenares Elly Dijkshoorn werd geraakt door de sfeer in het huis van dokter Moerman en doolde er vervolgens vijf jaar lang rond. Niet op zoek naar de geheimen van de omstreden arts, maar naar de meest sprekende en wringende beelden die ze vastlegde met haar camera. Haar bijzondere expositie werd zaterdag geopend in Museum Vlaardingen.

door Britt Planken

VLAARDINGEN - Elly Dijkshoorn is Museum Vlaardingen nog niet binnen of er staan al twee jubelende bezoekers voor haar neus. "Je hebt de sfeer in de woning echt gevangen!", complimenteert Theo Werner de Vlaardingse kunstenares. "Het is heel voelbaar", reageert Elly. "Toen ik voor het eerst binnenkwam, was het meteen raak. Ik vroeg me af wat er zou gebeuren als ik alle kennis over deze plek en de dokter achterwege zou laten en gewoon zou rondlopen. Als kunstenares ben ik altijd benieuwd wat de onderstroom van de dingen is." Ze doelt op de controverse rondom de Vlaardingse huisarts. Zijn alternatieve behandelingen tegen kanker en ideeën in de Tweede Wereldoorlog waren omstreden. Elly wilde de woning, die sinds Moermans dood in 1988 niet is veranderd, zonder oordelen bekijken. Keer op keer stapte ze in haar eentje het grote huis in en verwonderde ze zich over de leegte tussen al die spullen, de kille sfeer en het verdriet dat in de lucht hangt.

Alleen

Altijd was Elly daar alleen. "Ik ben echt een kijker en wil niet gehinderd worden tijdens het kijken", zegt ze. "Mijn projecten beginnen altijd met mijn Nikon camera. Langzaam komt het dan tot een idee." Vijf jaar later hangen vijftig fotopanelen in Museum Vlaardingen. Het is een kunstzinnige expositie en zeker geen documentaireserie van het Moermanhuis. Elly maakte geen gebruik van fotolampen en heeft de foto's ook niet nabewerkt. Het zijn pure beelden, die soms bepaalde tegenstrijdigheden oproepen. Mooi en wrang, koud en romantisch, traditioneel en cultureel. Elly gaf een extra dimensie aan de foto's door zelf stoffen en objecten te plaatsen waar ze voelde dat het nodig was. "Ik verzin niet zoveel, maar laat me altijd leiden. Op de markt zag ik tule en ik besloot er een paar meter van te kopen", vertelt ze bij een krukje waar oranje tule op ligt, dat je terugziet op een aantal panelen. Zo bewerkte Elly ook diverse oude foto's en stoffen met verf en nietjes. Zakdoeken van haar vader werden bedrukt met het portret van dokter Moerman. Ze plaatste de objecten door het hele huis. "Ik had niet het gevoel dat ik de beelden moest manipuleren, maar wilde wel de onderliggende sfeer benadrukken. Door zo'n frivool ding wordt de rest van het beeld strenger."

Vlaardingse verhalen

Léanne Selles, directeur van Museum Vlaardingen, prijst Elly's interpretatie. "Als stadsmuseum willen we dit soort onderwerpen niet uit de weg gaan, want dit zijn ook Vlaardingse verhalen. Hoe Elly naar het huis is gaan kijken, maakt het mogelijk om het verleden bespreekbaar te maken én over iets anders te praten dan de persoon." De expositie bleek een goede zet van het museum; de opening was volledig uitverkocht. Een dag later bekijkt Jack Tsang de tentoonstelling samen met zijn vrouw. Hij is zelf ook kunstenaar en gaf Elly tekenles op de mulo. "Toen had ze het al in zich, ze is een natuurtalent", lacht Jack. Met deze fotoserie heeft zijn voormalige leerling hem verrast: "Ik moest er even aan wennen. Je moet niet focussen op één plaatje, maar het geheel blijven zien. Het is een beeldverhaal en Elly heeft het een spannende dimensie gegeven, iets mystieks.

Nietjes

Alleen de nietjes die in Elly's werk terugkomen, geven al genoeg stof tot denken. Tijdens een lezing in januari zal de kunstenares daar meer over vertellen. Wellicht wijdt zij dan ook verder uit over hetgeen dit project met haar heeft gedaan. "Ik denk dat iedere kunstenaar op zoek is naar iets dat je opnieuw te herinneren hebt", zegt ze namelijk. "Er hangt iets droevigs in dat pand, iets waardoor je bijna moet vechten. Dat is niet wat er zo op mijn programma staat; ik ben meer van toegeven en harmonie. In het huis kreeg ik een soort dappere moed om ondanks dat gedverdemme toch door te gaan. Je kan die man betichten van alles, maar hij had wel doorzettingsvermogen."

De expositie 'Verblijven en vertrekken - Een zakdoek voor de dokter' van kunstenares Elly Dijkshoorn is tot en met 23 februari 2020 te bezichtigen in Museum Vlaardingen. Naast de fotopanelen zijn ook een aantal objecten die Elly in haar beelden verwerkte tentoongesteld, evenals panelen waarop het verhaal van Cornelis Moerman, zijn praktijken en landgoed Hoogstad wordt verteld.

www.ellydijkshoorn.nl

www.museumvlaardingen.nl

Meer berichten